Ο Δημήτρης Παπαστεργίου δηλώνει ότι η συζήτηση για την Τεχνητή Νοημοσύνη αφορά πρωτίστως την εμπιστοσύνη.
Στο εθνικό πλαίσιο εφαρμογής του AI Act, όπως το παρουσιάζει ο Τρικαλινός υπουργός, η ΤΝ θα λειτουργεί με κανόνες, διαφάνεια και ανθρώπινη εποπτεία. Θα προστατεύει τον πολίτη, θα προσφέρει ασφάλεια στις επιχειρήσεις και θα συμβάλει σε ένα αποτελεσματικότερο κράτος.
Όλα αυτά ακούγονται σωστά.
Υπάρχει όμως ένα βασικό ερώτημα.
Γιατί πρέπει ο πολίτης να εμπιστευτεί αυτό το κράτος;
Η εμπιστοσύνη δεν γεννιέται μέσα από μια υπουργική δήλωση. Δεν θεσπίζεται με έναν νόμο και δεν εξασφαλίζεται επειδή επαναλαμβάνεται σε ένα ενημερωτικό σημείωμα.
Κερδίζεται όταν οι θεσμοί λειτουργούν, όταν υπάρχει λογοδοσία, όταν τα λάθη διορθώνονται και όταν το κράτος ελέγχει με την ίδια αυστηρότητα τον ισχυρό και τον απλό πολίτη.
Η ελληνική πραγματικότητα, ωστόσο, δεν προσφέρει πολλά περιθώρια για εύκολη εμπιστοσύνη.
Οι πολίτες παρακολουθούν διαδοχικές υποθέσεις, σοβαρές καταγγελίες, έρευνες και σκάνδαλα. Βλέπουν ένα κράτος που εμφανίζεται εξαιρετικά γρήγορο όταν πρέπει να βεβαιώσει μια οφειλή, να εντοπίσει μια φορολογική απόκλιση ή να αναζητήσει το τελευταίο ευρώ από έναν επαγγελματία.
Το ίδιο κράτος γίνεται συχνά αργό, δυσκίνητο και απρόθυμο όταν πρέπει να ελέγξει τον εαυτό του ή να διορθώσει ένα δικό του λάθος.
Και τώρα ζητά από τους πολίτες να το εμπιστευτούν με ένα ακόμη ισχυρότερο εργαλείο.
Το ίδιο έργο σε μεγαλύτερη σκηνή
Για τους Τρικαλινούς, η συγκεκριμένη πολιτική γλώσσα δεν είναι καινούργια.
Την άκουσαν επί χρόνια από τον Δημήτρη Παπαστεργίου ως δήμαρχο Τρικκαίων.
Τα Τρίκαλα παρουσιάστηκαν ως η έξυπνη πόλη της Ελλάδας. Λεωφορεία χωρίς οδηγό, drones για τη μεταφορά φαρμάκων, αυτόματη έκδοση πιστοποιητικών και αλλεπάλληλα πιλοτικά προγράμματα ταξίδεψαν σε ολόκληρη τη χώρα ως αποδείξεις τεχνολογικής πρωτοπορίας.
Υπουργοί, πολιτικοί αρχηγοί και μέσα ενημέρωσης πέρασαν από την πόλη για να δουν από κοντά το μέλλον.
Οι Τρικαλινοί έδωσαν στον Δημήτρη Παπαστεργίου την εμπιστοσύνη τους δύο φορές. Και η εικόνα της έξυπνης πόλης αποτέλεσε το ισχυρότερο πολιτικό διαβατήριο για τη μετάβασή του στην κεντρική πολιτική σκηνή.
Το ερώτημα όμως δεν είναι αν έγιναν παρουσιάσεις ή πιλοτικές εφαρμογές.
Έγιναν.
Το ερώτημα είναι τι έμεινε τελικά στον πολίτη.
Σήμερα, η καθημερινότητα των Τρικάλων δεν θυμίζει τις εντυπωσιακές παρουσιάσεις του παρελθόντος.
Η πόλη εδώ και χρόνια λειτουργεί μέσα σε εργοτάξια, καθυστερήσεις και παρεμβάσεις που δοκιμάζουν την αντοχή των κατοίκων. Δρόμοι ανοίγουν, κλείνουν και ξανασκάβονται. Οι οδηγοί πληρώνουν ζημιές στα συνεργεία. Η Κεντρική Πλατεία έχει προκαλέσει έντονη δυσαρέσκεια για την εικόνα και τη λειτουργικότητά της. Η πλατεία Κιτριλάκη παραμένει για μεγάλο διάστημα ανοιχτή πληγή και δύο γέφυρες του Ληθαίου έλειψαν επί χρόνια από τη ζωή της πόλης.
Δεν μπορεί να χρεωθεί προσωπικά στον Δημήτρη Παπαστεργίου κάθε σημερινή καθυστέρηση ή κάθε αστοχία της σημερινής δημοτικής αρχής.
Δεν μπορεί όμως και να διαγραφεί το μοντέλο που οικοδομήθηκε επί των ημερών του.
Ένα μοντέλο που έδινε τεράστιο βάρος στην εικόνα της καινοτομίας, στις παρουσιάσεις και στα πιλοτικά προγράμματα, ενώ η πραγματική πόλη συνέχιζε να συσσωρεύει προβλήματα υποδομών, σχεδιασμού και συντονισμού.
Αυτός είναι ο κοινός παρονομαστής.
Πρώτα τα Τρίκαλα.
Τώρα ολόκληρη η χώρα.
Η ΤΝ δεν διορθώνει ένα προβληματικό κράτος
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί πράγματι να βοηθήσει τον πολίτη.
Μπορεί να μειώσει τη γραφειοκρατία, να επιταχύνει διαδικασίες, να περιορίσει λάθη και να βελτιώσει την εξυπηρέτηση.
Μπορεί όμως να κάνει και κάτι άλλο.
Να πολλαπλασιάσει την ταχύτητα και τη δύναμη ενός κράτους που δεν έχει λύσει τις δικές του δυσλειτουργίες.
Αν τα δεδομένα είναι λανθασμένα, αν οι υπηρεσίες δεν επικοινωνούν μεταξύ τους και αν η ευθύνη παραμένει διάχυτη, η ΤΝ δεν θα διορθώσει το πρόβλημα.
Θα το εκτελέσει ταχύτερα.
Ένα λάθος που σήμερα ταλαιπωρεί έναν πολίτη μπορεί αύριο να επηρεάζει χιλιάδες μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.
Το κράτος θα μπορεί να ελέγχει, να διασταυρώνει και να βεβαιώνει οφειλές με πρωτοφανή ταχύτητα. Ο πολίτης όμως μπορεί να συνεχίσει να χρειάζεται λογιστές, ενστάσεις και μήνες αναμονής για να αποδείξει ότι το σύστημα έκανε λάθος.
Αυτό ακριβώς δεν απαντά η επίκληση της εμπιστοσύνης.
Ποιος θα προστατεύει τον πολίτη όταν το σύστημα σφάλει;
Ποιος θα αναλαμβάνει την ευθύνη;
Θα σταματά μια κύρωση μέχρι να εξεταστεί η ένσταση ή ο πολίτης θα καλείται πρώτα να πληρώσει;
Θα γνωρίζει ποια δεδομένα χρησιμοποιήθηκαν και γιατί επιλέχθηκε για έλεγχο;
Και κυρίως, θα χρησιμοποιείται η ίδια τεχνολογία για να εντοπίζει τη μεγάλη διαφθορά και τη διασπάθιση δημόσιου χρήματος ή θα αποδειχθεί αποτελεσματική κυρίως στην αναζήτηση του ενός ευρώ του φορολογουμένου;
Η εμπιστοσύνη δεν ζητείται προκαταβολικά
Ο Δημήτρης Παπαστεργίου έχει δίκιο σε ένα σημείο.
Η συζήτηση για την ΤΝ αφορά πράγματι την εμπιστοσύνη.
Όχι όμως με τον τρόπο που την παρουσιάζει.
Δεν αφορά την εμπιστοσύνη που πρέπει να δείξει ο πολίτης στο κράτος.
Αφορά την εμπιστοσύνη που πρέπει πρώτα να κερδίσει το κράτος από τον πολίτη.
Και αυτή δεν χτίζεται με νέα προγράμματα, αγγλικούς όρους και τεχνολογικές παρουσιάσεις.
Χτίζεται με αποτελέσματα, λογοδοσία και ίση εφαρμογή των κανόνων.
Οι Τρικαλινοί έχουν ήδη παρακολουθήσει την πρώτη εκδοχή αυτού του έργου.
Είδαν την τεχνολογική βιτρίνα, άκουσαν τις υποσχέσεις και έζησαν την πραγματική πόλη όταν έσβησαν τα φώτα των παρουσιάσεων.
Τώρα το ίδιο έργο μεταφέρεται σε ολόκληρη τη χώρα.
Η σκηνή είναι μεγαλύτερη και η τεχνολογία ισχυρότερη.
Το ερώτημα παραμένει το ίδιο.
Τι θα μείνει τελικά στον πολίτη;
