Η εικόνα ενός εν ενεργεία αρχηγού κράτους να οδηγείται σιδηροδέσμιος, όχι μετά από απόφαση διεθνούς δικαστηρίου αλλά έπειτα από μονομερή επιχείρηση μιας υπερδύναμης, σηματοδοτεί κάτι πολύ βαθύτερο από μια πολιτική αλλαγή στη Βενεζουέλα. Σηματοδοτεί, στην πράξη και όχι μόνο σε συμβολικό επίπεδο, την επίσημη ληξιαρχική πράξη θανάτου του Διεθνούς Δικαίου, όπως το γνωρίζαμε μεταπολεμικά.
Η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί απλώς ως μια επιχείρηση επιβολής του νόμου. Είναι η θριαμβευτική, κυνική και βαθιά ανησυχητική επικράτηση του «Δικαίου του Ισχυρού».
Η κατάρρευση της κυριαρχίας
Για αιώνες, από τη Συνθήκη της Βεστφαλίας το 1648, ο ακρογωνιαίος λίθος των διεθνών σχέσεων ήταν η εθνική κυριαρχία, η ιδέα ότι τα σύνορα είναι απαραβίαστα και ότι κανένα κράτος, όσο ισχυρό κι αν είναι, δεν έχει το δικαίωμα να εισβάλει στο «σπίτι» ενός άλλου για να επιβάλει τη δική του τάξη.
Με την πράξη αυτή, η έννοια της εθνικής κυριαρχίας μετατρέπεται σε κενό γράμμα στην πράξη των διεθνών σχέσεων. Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες – ή αύριο η Κίνα, η Ρωσία ή οποιαδήποτε περιφερειακή δύναμη – μπορούν να αποφασίζουν μονομερώς ποιος ηγέτης είναι «εγκληματίας», να παραβιάζουν εναέριο χώρο και να προχωρούν σε σύλληψη αρχηγού κράτους, τότε δεν υπάρχουν πλέον κυρίαρχα κράτη. Υπάρχουν μόνο προτεκτοράτα και υποψήφιοι στόχοι.
Η ετεροδικία ως πολυτέλεια
Οι υποστηρικτές αυτής της επιλογής θα επικαλεστούν βαριές κατηγορίες: ναρκοτρομοκρατία, αυταρχισμό, κατάρρευση θεσμών. Το επιχείρημα μπορεί να ακούγεται εύλογο στην κοινή γνώμη. Νομικά, όμως, ανοίγει τον ασκό του Αιόλου.
Η ετεροδικία των αρχηγών κρατών θεσπίστηκε ακριβώς για να αποτρέπεται το χάος. Για να μην μπορεί μια χώρα να συλλαμβάνει τον πρωθυπουργό μιας άλλης με πολιτικά ή γεωστρατηγικά κριτήρια. Με την μονομερή κατάργηση αυτής της προστασίας, δημιουργείται ένα επικίνδυνο προηγούμενο: η δικαιοσύνη παύει να είναι τυφλή και μετατρέπεται σε όπλο. Ποιος ορίζει το έγκλημα; Ο ισχυρός. Ποιος έχει τη δυνατότητα σύλληψης; Μόνο ο ισχυρός. Άρα, δίκαιο έχει όποιος διαθέτει τον μεγαλύτερο στρατό.
Ένας κόσμος χωρίς κανόνες
Όσα συνέβησαν στο Καράκας στέλνουν ένα παγωμένο μήνυμα σε κάθε μικρή και μεσαία χώρα του πλανήτη. Υπενθυμίζουν ότι οι διεθνείς οργανισμοί, όπως ο ΟΗΕ και το Συμβούλιο Ασφαλείας, αδυνατούν πλέον να λειτουργήσουν ως πραγματικό αντίβαρο ισχύος. Όταν μια υπερδύναμη αποφασίσει να δράσει, δεν περιμένει ψηφίσματα ούτε διεθνή συναίνεση.
Το μήνυμα είναι σαφές, «Συμμορφωθείτε ή θα έχετε την ίδια τύχη». Αυτό δεν είναι διπλωματία. Είναι γκανγκστερισμός σε κρατικό επίπεδο.
Το επικίνδυνο αύριο
Οι πανηγυρισμοί για την πτώση ενός αυταρχικού καθεστώτος δεν πρέπει να μας τυφλώνουν μπροστά στο πραγματικό κόστος. Σήμερα είναι η Βενεζουέλα. Αύριο ποιος; Ποια χώρα μπορεί να αισθάνεται ασφαλής όταν το διεθνές σύστημα λειτουργεί πια με όρους ισχύος και όχι κανόνων;
Ζούμε σε μια εποχή όπου το Διεθνές Δίκαιο υποχωρεί μπροστά στους νόμους της ζούγκλας. Σε αυτή τη ζούγκλα, η αυτοδιάθεση των λαών, η κρατική κυριαρχία και οι νομικές διαδικασίες μετατρέπονται σε έννοιες πολυτελείας.
Η ανθρωπότητα έκανε ένα τεράστιο βήμα πίσω. Επιστρέψαμε σε μια εποχή όπου η ισχύς παράγει δίκαιο. Και η ιστορία έχει δείξει επανειλημμένα ότι αυτός ο δρόμος οδηγεί, αργά ή γρήγορα, σε τραγωδίες.
