Η ψηφιοποίηση του κράτους προχωρά, διευκολύνοντας ολοένα περισσότερες συναλλαγές των πολιτών με το Δημόσιο. Μαζί της, όμως, μεγαλώνει και η ανάγκη προστασίας των συστημάτων από τα οποία εξαρτάται πλέον σημαντικό μέρος της καθημερινότητας. Ο ίδιος ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρης Παπαστεργίου, αναγνωρίζει δημόσια τους κινδύνους από τις κυβερνοεπιθέσεις και τις υβριδικές απειλές.
Το ζήτημα ανέδειξε ο υπουργός την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου 2026, στο συνέδριο «Cyber Greece – Υβριδικές απειλές: Το νέο τοπίο», που πραγματοποιήθηκε στην Αίγλη Ζαππείου, στην Αθήνα.
Στη συζήτηση συμμετείχε ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη, Μιχάλης Χρυσοχοΐδης, με συντονιστή τον δημοσιογράφο και εκδότη Νίκο Χατζηνικολάου. Στο επίκεντρο βρέθηκαν η προστασία κρίσιμων υποδομών, η κυβερνοασφάλεια και οι νέες μορφές απειλών που μπορούν να επηρεάσουν ακόμη και την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς.
Οι κίνδυνοι που περιέγραψε ο Παπαστεργίου
Ο Δημήτρης Παπαστεργίου επισήμανε ότι οι σύγχρονες απειλές δεν περιορίζονται σε μεμονωμένες κυβερνοεπιθέσεις. Μπορούν να συνδυάζουν προβλήματα σε δίκτυα, επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές και διασπορά ψευδών πληροφοριών.
«Πρέπει μονίμως να σκεφτόμαστε ότι κάτι μας ξέφυγε, να ψάχνουμε τι θα μπορούσε να πάει λάθος», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο υπουργός μίλησε για την ανάγκη εφεδρικών υποδομών, σχεδίων άμεσης αποκατάστασης, συνεργασίας των αρμόδιων υπηρεσιών και συνεχών ασκήσεων ετοιμότητας.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στον ανθρώπινο παράγοντα, επισημαίνοντας ότι ακόμη και τα πιο προηγμένα συστήματα χρειάζονται κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό.
Αναφέρθηκε, επίσης, σε πρόσφατη άσκηση με το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, η οποία εξέτασε την ταχύτητα ενημέρωσης και ανταπόκρισης των υπηρεσιών, αναδεικνύοντας και σημεία που χρειάζονται βελτίωση.
Από την πλευρά του, ο Μιχάλης Χρυσοχοΐδης υπογράμμισε την ανάγκη διαρκούς ετοιμότητας, συνεργασίας κράτους και επιχειρήσεων και προστασίας των κρίσιμων υποδομών.
Καλή η ψηφιοποίηση, αναγκαία όμως και η ασφάλεια
Η πρόοδος που έχει σημειωθεί στις ψηφιακές υπηρεσίες του Δημοσίου είναι σημαντική. Διαδικασίες που παλαιότερα απαιτούσαν μετακινήσεις, αναμονή και γραφειοκρατία μπορούν πλέον να ολοκληρωθούν ηλεκτρονικά.
Αυτή η εξέλιξη διευκολύνει τους πολίτες και αποτελεί ουσιαστικό βήμα εκσυγχρονισμού της δημόσιας διοίκησης.
Όσο, όμως, περισσότερες υπηρεσίες εξαρτώνται από την τεχνολογία, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά η δυνατότητα του κράτους να τις διατηρεί σε λειτουργία, ακόμη και όταν προκύπτουν σοβαρά προβλήματα.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία των δηλώσεων Παπαστεργίου.
Ο αρμόδιος υπουργός δεν παρακολουθεί απλώς τις εξελίξεις στην κυβερνοασφάλεια. Έχει θεσμικό ρόλο στον σχεδιασμό της ψηφιακής πολιτικής, ενώ η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας εποπτεύεται από το υπουργείο του.
Επομένως, οι επισημάνσεις του για τους κινδύνους είναι χρήσιμες και αναγκαίες. Εξίσου αναγκαίες είναι, όμως, οι συγκεκριμένες απαντήσεις για το επίπεδο προστασίας που έχει επιτευχθεί.
Τι γίνεται όταν μια ψηφιακή υπηρεσία σταματήσει να λειτουργεί;
Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα.
Ένας πολίτης χρειάζεται να ολοκληρώσει μια επείγουσα συναλλαγή με το Δημόσιο. Αν η ψηφιακή υπηρεσία δεν λειτουργεί εξαιτίας κυβερνοεπίθεσης ή σοβαρής τεχνικής βλάβης, τι ακριβώς προβλέπεται;
Υπάρχει εναλλακτικός τρόπος εξυπηρέτησης; Μπορεί να συνεχιστεί η διαδικασία χωρίς να χαθεί κάποια προθεσμία; Ποιος ενημερώνει τον πολίτη και σε πόσο χρόνο μπορεί να αποκατασταθεί η υπηρεσία;
Δεν πρόκειται για έναν εντελώς θεωρητικό προβληματισμό. Τον Απρίλιο του 2026, η πλατφόρμα Fuel Pass III τέθηκε εκτός λειτουργίας λίγο μετά την έναρξη της υποβολής αιτήσεων, ενώ καταγραφόταν αυξημένη προσέλευση πολιτών. Ένα περιστατικό που υπενθυμίζει ότι ακόμη και χωρίς κυβερνοεπίθεση, η διαθεσιμότητα των ψηφιακών υπηρεσιών δεν είναι δεδομένη.
Αυτά είναι πρακτικά ζητήματα που αφορούν άμεσα την καθημερινότητα και δεν απαντώνται μόνο με γενικές αναφορές στην ανάγκη επαγρύπνησης.
Βεβαίως, η χώρα δεν ξεκινά από το μηδέν. Η ευρωπαϊκή οδηγία NIS2 έχει ενσωματωθεί στην ελληνική νομοθεσία, προβλέποντας υποχρεώσεις κυβερνοασφάλειας, διαχείρισης κινδύνων και επιχειρησιακής συνέχειας για τους φορείς που υπάγονται σε αυτή.
Η ύπαρξη, ωστόσο, θεσμικού πλαισίου είναι διαφορετικό ζήτημα από την αποδεδειγμένη επιχειρησιακή ετοιμότητα κάθε υπηρεσίας.
Στις δηλώσεις που δημοσιοποιήθηκαν από το συνέδριο δεν παρουσιάζονται συγκεκριμένα στοιχεία για το ποσοστό των κρίσιμων δημόσιων ψηφιακών υπηρεσιών που έχουν υποβληθεί σε δοκιμές ανθεκτικότητας, ούτε για τους χρόνους αποκατάστασης που έχουν επιβεβαιωθεί στην πράξη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι έλεγχοι δεν γίνονται ή ότι τα συστήματα είναι απροστάτευτα. Σημαίνει ότι το επίπεδο ετοιμότητας δεν μπορεί να αξιολογηθεί μόνο από τις γενικές διαβεβαιώσεις.
Ζητούμενο είναι, επίσης, πόσο αποτελεσματικά αξιοποιεί η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας τις ελεγκτικές της αρμοδιότητες και τη δυνατότητα επιβολής κυρώσεων, όταν διαπιστώνονται παραβάσεις των υποχρεώσεων ασφαλείας. Διότι η λογοδοσία δεν εξαντλείται στην ύπαρξη κανόνων, αλλά προϋποθέτει και την ουσιαστική εφαρμογή τους.
Η ευθύνη της προστασίας ανήκει στην Πολιτεία
Ο πολίτης μπορεί και πρέπει να ενημερώνεται για την ασφαλή χρήση των ψηφιακών υπηρεσιών και την προστασία των προσωπικών του στοιχείων.
Δεν μπορεί, όμως, να θεωρείται υπεύθυνος για την ασφάλεια των κρατικών υποδομών, τον σχεδιασμό των εφεδρικών συστημάτων ή την αποκατάσταση μιας υπηρεσίας που τίθεται εκτός λειτουργίας.
Αυτές είναι αρμοδιότητες της Πολιτείας και των φορέων που σχεδιάζουν, διαχειρίζονται και εποπτεύουν τα πληροφοριακά συστήματα.
Η ψηφιακή πρόοδος δεν αμφισβητείται. Το ζητούμενο είναι να συνοδεύεται από εξίσου αποτελεσματική προστασία.
Ο Δημήτρης Παπαστεργίου περιέγραψε τους κινδύνους και τα μέτρα που απαιτούνται. Το επόμενο βήμα είναι η συγκεκριμένη ενημέρωση για το τι έχει ήδη εφαρμοστεί, τι έχει δοκιμαστεί στην πράξη και ποιες αδυναμίες απομένει να αντιμετωπιστούν.
Γιατί η επιτυχία του ψηφιακού κράτους δεν κρίνεται μόνο από το πόσες υπηρεσίες προσφέρει μέσω μιας οθόνης, αλλά και από το πόσο αξιόπιστα μπορεί να τις διατηρήσει όταν προκύψει μια κρίση.
Και αυτή είναι πρωτίστως ευθύνη του κράτους, όχι του πολίτη.
