Η παρουσίαση της «Ιθάκης» στη Θεσσαλονίκη δεν ήταν μια απλή βιβλιοπαρουσίαση. Ήταν μια πολιτική δήλωση επιστροφής. Ο Αλέξης Τσίπρας μίλησε για «νέο πατριωτισμό», για «επανίδρυση», για «ισχυρή κυβερνώσα παράταξη». Όμως πίσω από το προσεκτικά δομημένο αφήγημα, αναδύθηκε καθαρά ένα συναίσθημα που δεν κρύβεται εύκολα, ο φόβος.
Όχι ο φόβος απέναντι στη Δεξιά.
Αλλά ο φόβος απέναντι σε μια κοινωνική δυναμική που δεν ελέγχεται, δεν ενσωματώνεται και δεν υπακούει στους κανόνες της κομματικής διαχείρισης.
Η φράση που δεν ειπώθηκε τυχαία
Όταν ο Αλέξης Τσίπρας δήλωσε ότι
«ο προοδευτικός κόσμος αναζητά μια ισχυρή κυβερνώσα δύναμη και όχι μικρά και ανίσχυρα κόμματα διαμαρτυρίας»
δεν έκανε μια ουδέτερη πολιτική παρατήρηση. Έστειλε μήνυμα. Και το μήνυμα αυτό είχε σαφή αποδέκτη.
Δεν απευθυνόταν στα γνωστά κόμματα του πολιτικού χάρτη. Απευθυνόταν στο ενδεχόμενο μιας νέας πολιτικής έκφρασης που γεννιέται έξω από τα κομματικά γραφεία, μέσα από τον πόνο, την οργή και την απαίτηση για Δικαιοσύνη. Απευθυνόταν, πολιτικά και έμμεσα αλλά καθαρά, στη δυναμική που έχει δημιουργήσει η τραγωδία των Τεμπών και στα πρόσωπα που τη συμβολίζουν, με πρώτη τη Μαρία Καρυστιανού.
Στην πολιτική, οι πιο επιθετικές τοποθετήσεις δεν είναι πάντα ονομαστικές. Είναι εκείνες που επιχειρούν να προλάβουν κάτι πριν αποκτήσει σάρκα και οστά. Και εδώ, η απαξίωση του «ανίσχυρου» δεν αφορά αριθμούς ή ποσοστά. Αφορά τη νομιμοποίηση.
Όταν η Δικαιοσύνη δεν χωρά στην «κυβερνώσα λογική»
Αυτό που αντιμετωπίζεται ως «διαμαρτυρία», είναι στην πραγματικότητα το ισχυρότερο κοινωνικό αίτημα της μεταπολιτευτικής περιόδου. Η απαίτηση για απόδοση ευθυνών για το έγκλημα των Τεμπών. Όχι με γενικόλογες διακηρύξεις, αλλά με συγκεκριμένες ποινικές συνέπειες, ανεξαρτήτως θέσης και αξιώματος.
Αυτή η απαίτηση δεν χωρά στη λογική της «κυβερνώσας Αριστεράς». Δεν προσφέρεται για διαχείριση, δεν μεταφράζεται σε πρόγραμμα εξουσίας, δεν επιτρέπει συμβιβασμούς. Γι’ αυτό και αντιμετωπίζεται ως απειλή. Όχι γιατί είναι αδύναμη, αλλά γιατί είναι ανεξέλεγκτη.
Η Καρυστιανού δεν εκφράζει μια τυπική πολιτική διαμαρτυρία. Εκφράζει τη ρωγμή ανάμεσα στην κοινωνία και το πολιτικό σύστημα. Και αυτή η ρωγμή φοβίζει περισσότερο από οποιαδήποτε εκλογική ήττα.
Όταν η αγανάκτηση έγινε υποχώρηση
Η κοινωνία, όμως, θυμάται. Θυμάται ότι επί διακυβέρνησης Τσίπρα, η μεγαλύτερη έκρηξη λαϊκής αγανάκτησης της μεταπολίτευσης δεν οδήγησε σε ρήξη, αλλά σε υποχώρηση.
Το δημοψήφισμα δεν ήταν μια απλή πολιτική διαδικασία. Ήταν η στιγμή που η κοινωνία μίλησε καθαρά. Και όμως, η ετυμηγορία της μετατράπηκε σε πολιτική αναδίπλωση. Η αγανάκτηση που επικαλέστηκε η τότε κυβέρνηση, τελικά εξημερώθηκε και ενσωματώθηκε. Όχι επειδή δεν είχε δύναμη, αλλά επειδή κρίθηκε επικίνδυνη.
Αυτό το ιστορικό φορτίο εξηγεί τη σημερινή στάση. Ο φόβος απέναντι σε μια νέα, αυθεντική κοινωνική ορμή δεν είναι θεωρητικός. Είναι βιωμένος. Είναι ο φόβος ενός πολιτικού που έχει ήδη δει τι συμβαίνει όταν η κοινωνία κινείται έξω από τα όρια που μπορεί να ελέγξει.
Φόβος απώλειας νομιμοποίησης
Ο Αλέξης Τσίπρας μιλά σήμερα για «βαθύ κράτος» και «δημοκρατική επανεκκίνηση». Όμως κυβέρνησε. Και το κράτος που σήμερα καταγγέλλεται, λειτούργησε και επί των ημερών του. Η κοινωνία δεν το ξεχνά.
Γι’ αυτό και η σημερινή του τοποθέτηση δεν αποπνέει αυτοπεποίθηση επιστροφής, αλλά αγωνία απώλειας νομιμοποίησης. Γιατί απέναντι στη Δεξιά υπάρχει πολιτικό αφήγημα. Απέναντι όμως σε μια μάνα που ζητά Δικαιοσύνη και βρίσκει κοινωνική και ενδεχομένως πολιτική έκφραση, δεν υπάρχει.
Αν αυτό βαφτίζεται «ανίσχυρη διαμαρτυρία», τότε το πολιτικό σύστημα έχει ήδη αποκοπεί από την κοινωνία. Και ο φόβος που φάνηκε στη Θεσσαλονίκη δεν αφορά τις κάλπες. Αφορά το ενδεχόμενο να μην μπορεί πλέον να ελέγξει το ηθικό πρόταγμα της εποχής.
